Vogels beschermen tegen buitenkatten – waarom dat belangrijk is

Naar schatting leven er meer dan 13 miljoen huiskatten in Duitsland. En hoewel het in de meeste gevallen mogelijk zou zijn om katten puur binnenshuis te houden, geldt bij veel eigenaren buiten rondlopen als de echt diervriendelijke manier om een kat te houden. Veel van deze dieren struinen dan ook door tuinen, bossen en weilanden. Naar schatting vallen alleen al in Duitsland jaarlijks tot wel 200 miljoen vogels ten prooi aan katten. Wat een aantal! In de VS worden volgens een studie zelfs tussen de 1,4 en 3,7 miljard vogels door katten gedood.

Deze cijfers zijn niet onomstreden en elke statistiek moet natuurlijk met de nodige voorzichtigheid worden gelezen. Maar één ding is duidelijk: de overbevolking van katten in menselijke nederzettingen kan vogel- en kleine diersoorten enorm onder druk zetten of zelfs volledig uitroeien. En daarom is het in sommige tuinen verontrustend stil – omdat er nauwelijks nog een vogel zingt.

Huiskatten jagen niet uit honger op vogels

We zijn heel eerlijk – deze cijfers hebben ons bij LucyBalu geschokt, ook al moet je niet alles klakkeloos geloven en accepteren. Toch dachten we: elke gedode vogel is er één te veel. Nou ja – die uitspraak klopt ook niet helemaal. Want gezonde vogels kunnen over het algemeen vrij makkelijk ontsnappen aan een jagende kat.

In evenwichtige ecosystemen reguleren roofdieren de populatie van prooidieren namelijk op een gezonde en duurzame manier. Bovendien is lang niet elke jachtpoging succesvol – zeker niet wanneer niet honger, maar andere factoren bepalend zijn voor het jagen zelf. Want de meeste huiskatten jagen niet uit honger. Ze bevredigen daarmee vooral hun speeldrift. Voor de kat is alleen belangrijk dat het object beweegt. Zo worden ook mollen, vleermuizen, vissen, kikkers, hagedissen, hazelwormen, maar ook libellen of vlinders slachtoffer van deze speeldrift. Verveling wordt dus bestreden door speels te jagen.

Het probleem: onze tuinen zijn vaak allesbehalve natuurlijk ingericht en bieden te weinig schuil- of vluchtmogelijkheden. En – veel katten vervelen zich voortdurend! Het systeem is dus volledig uit balans geraakt. Katten die zijn achtergelaten en verwilderd zijn, en hun nakomelingen, vormen daarnaast een nog groter probleem voor vogel- en kleine diersoorten. Deze dieren moeten namelijk leven van wat ze kunnen vinden. Dat kan soms afval zijn of voer voor andere dieren. De evolutie heeft echter laten zien dat de beste jagers altijd het meest succesvol zijn. De druk door honger leidt hier dus zeker tot zeer intensief jagen. Minder verwilderde huiskatten zouden dus echt vooruitgang betekenen voor de vogelbescherming! Op de lange termijn helpt het alleen om zoveel mogelijk dieren te bereiken via castratie- en sterilisatieprogramma's. Dat geldt ook voor tamme huiskatten, die onbewust ook voor veel te veel ongewenste (wilde) nakomelingen zorgen als ze niet gecastreerd zijn. Maar ook het achterlaten van dieren draagt bij aan dit probleem.

Katten veroorzaken stress bij vogels

Zodra katten eenmaal plezier hebben gevonden in jagen, specialiseren ze zich vaak. Er zijn ware kunstenaars als het gaat om het jagen op muizen, insecten of vogels. Zo worden bijvoorbeeld in de lente de bijna vliegvlugge jonge vogels (takkelingen) gevangen en opgegeten. Sommige katten klimmen zelfs in bomen en plunderen nesten. Alleen al een kat die door de tuin sluipt, betekent voor veel vogels enorme stress. Ze kunnen niet direct naar het nest vliegen, om het roofdier niet op de locatie ervan attent te maken. Ze kunnen niet meer overal naar voedsel zoeken en zijn meer bezig met opletten dan met de zorg voor hun nest. Daardoor stijgt het energieverbruik enorm. Er wordt alleen nog gevoerd als er geen kat in zicht is. In de zomer is dat vrijwel nooit het geval. Het aantal vliegvlugge jonge vogels daalt zo drastisch, terwijl het aantal uitgeputte en daardoor kwetsbare oudervogels stijgt. Wat kunnen we doen om deze cirkel te doorbreken?

Hoe kun je vogels beschermen tegen katten?

Feit is dat in Duitsland nog altijd miljoenen katten vrij zullen blijven rondzwerven. Een verbod op buiten rondlopende katten, zoals dat bijvoorbeeld al bestaat in Nieuw-Zeeland, zal hier niet worden ingevoerd – in ieder geval niet de komende jaren.

Wat kunnen wij als katteneigenaren dan doen om onze katten van het jagen af te houden? Want als dierenliefhebbers gaan ons ook de vogels en andere dieren aan het hart. Wij van LucyBalu willen met al onze producten het leven van katten diervriendelijker maken en verrijken. Maar als het ons daarnaast ook nog lukt om andere dieren te beschermen – des te beter!

• Castratie: Vooral bij dieren met buitentoegang een absolute must. Het aantal verwilderde katten zou in korte tijd flink afnemen. Gecastreerde katten vertonen trouwens ook duidelijk minder jachtlust.
• Kattenhalsbanden die vogels waarschuwen: Inmiddels weten we dat belletjes helaas niet altijd effectief zijn en veel katten juist stress bezorgen. Beter geschikt zijn felle, opvallend gekleurde halsbanden die je een kat omdoet. Deze kleuren worden door vogels bijzonder goed waargenomen en verraden zo de kat. Daarom bieden wij onze NEMO-halsband ook in neonkleuren aan.
• Spelen, spelen, spelen! Als onze huistijger flink wordt beziggehouden en ook binnenshuis lekker mag jagen (hengeltjes, balletjes, „friemelspelletjes”, snoepjes gooien, enz.), vermindert dit de jachtdrang buitenshuis aanzienlijk – en dat komt de vogels weer ten goede. Een selectie van onze speeltjes vind je hier. Daarnaast kun je je kat voeren voordat hij naar buiten mag – met een volle maag jaagt het minder makkelijk.
• Nesten kattenveilig maken: Bomen waarin bij voorkeur wordt gebroed, kunnen worden beveiligd met kat-afwerende manchetringen van metaal of kunststof. Voederhuisjes hang je idealiter vrij hangend op of bevestig je op een paal. Nestkastjes moeten minstens twee meter boven de grond hangen en geen „toegang” bieden voor katten – steile daken voorkomen bijvoorbeeld dat de kat van bovenaf in het kastje kan komen.
• Een natuurvriendelijke tuin creëren! Dicht struikgewas biedt goede schuil- en nestmogelijkheden. Struiken zoals meidoorn en wilde rozen beschermen vogelnesten met hun doorns op natuurlijke wijze. Het inzaaien van speciale bloemenweides zorgt voor meer insecten – en daarmee voor meer voedsel voor vogels. Dit vermindert de stress van het voedsel zoeken.
• Avondklok! In mei en juni zijn de meeste net uitgevlogen jonge vogels onderweg. Katten moeten dan, ondanks het mooie weer, overdag zo weinig mogelijk naar buiten gelaten worden.

We kunnen dus echt veel doen om koolmezen, merels en mussen in onze eigen tuin te sparen. En hoezeer het buiten rondlopen van katten ook voor problemen zorgt – het eigenlijke probleem is en blijft de mens. Verdichting van bebouwing, het gebruik van pesticiden, het verharden van natuurlijke oppervlakken en ook de kiemvrije aanleg van tuinen en parken zorgen voor steeds minder leefruimte voor vogels. Hier kan elke tuinbezitter en elke katteneigenaar actief tegen ingaan.